Corticoid: Con dao hai lưỡi và phương pháp trị bệnh

Corticoid là một chất nội tiết do 2 tuyến thượng thận tiết vào trong máu, 2 tuyến này nằm ngay ở phía trên 2 quả thận. Bình thường, corticoid giúp cơ thể chống lại những tình huống nguy kịch (đau đớn, nhiễm trùng ...). Corticoid được dùng để điều trị và phòng ngừa nhiều bệnh hiểm nghèo.

Trị được nhiều bệnh

Các corticoid được ví như con dao 2 lưỡi, mà lưỡi nào cũng nham sắc . Người ta đã tổng hợp được rất nhiều nhóm thuốc steroid như hydrocortison, prednison, betamethason, dexamethason, prednisolon, methylprednison và sử dụng rộng rãi, đồng thời cũng kéo theo tình trạng lạm dụng thuốc rất phổ biến.

Corticoid được ứng dụng để điều trị rất nhiều bệnh khác nhau: Chống viêm ở giai đoạn sớm, giai đoạn muộn bất kể nguyên nhân gì như cơ học, hóa học, nhiễm trùng ...; bệnh mẫn cảm , bệnh ngoài da, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; bệnh khớp, bệnh miễn dịch, viêm phần trước mắt; viêm đại tràng, viêm gan mạn tự miễn và một số bệnh ác tính về máu. như thế còn trị xuất huyết giảm tiểu cầu do cơ chế miễn dịch, tán huyết miễn dịch... Chính vì nhiều tác dụng như thế nên nhiều người lầm tưởng thuốc corticoid là loại "biệt dược ", trị được bách bệnh.

 Điều trị người lạm dụng corticoid tại Bệnh viện Vạn Hạnh (Ảnh: VH)

nhiều tác hại không ngờ

Những tác hại này thường gặp ở những người dùng corticoid lâu dài. Cụ thể: gây suy tuyến thượng thận do khi dùng thuốc corticoid từ ngoài vào cơ thể sẽ làm ức chế tuyến thượng thận bài tiết ra corticoid. Lúc đó, cơ thể hay mệt mỏi, nôn, nặng hơn nữa có thể gây nên huyết áp thấp hay tụt huyết áp. Ngoài ra , corticoid gây tăng cân do giữ muối nước, cơ thể bệnh nhân mập ra, vai rộng, bụng to, chân tay teo lại, da mỏng dễ bầm máu, nứt da bụng, rậm lông. Thuốc còn làm cao huyết áp , đái tháo đường (khoảng 10% người bệnh ), gây nên tình trạng loãng xương vì uống corticoid lâu ngày làm cho xương bị mất chất vôi, xương xốp dần nên nên khi té ngã dễ bị gãy xương. Dùng corticoid còn dễ bị sỏi thận do tăng đào thải canxi qua đường tiểu, hạ kali trong máu làm bệnh nhân bị yếu cơ, có thể loạn nhịp tim. Cortisol làm giảm sức đề kháng của cơ thể, dẫn đến dễ bị nhiễm khuẩn hô hấp. Có thể gây hại cho thai, làm trẻ em chậm phát triển chiều cao, gây nên thiểu năng sinh dục ở đàn ông , nữ có thể rối loạn kinh nguyệt, loét dạ dày tá tràng, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp. Đặc biệt, thuốc còn gây nên hoại tử xương vô trùng, thường ở đầu xương đùi; teo cơ, chủ yếu cơ mông, cơ tứ đầu đùi. Tâm thần kinh biểu hiện mất ngủ, nóng nảy, kém chú ý , cơn hưng phấn hay trầm cảm, ý định tự tử. Những loại kem trị mụn chứa corticoid chẳng hạn dùng dài ngày sẽ làm mụn nổi nhiều hơn khi ngưng thuốc hoặc gây nên nám da mặt.

Hội chứng Cushing do thuốc

Tiền sử của bệnh nhân rễ gặp một trong những trường hợp hen suyễn, đau khớp, chàm, bệnh tự miễn... phải dùng thuốc corticoid hoặc tự dùng các thuốc đông dược mà không biết thành phần, xuất xứ.

hình ảnh của người bệnh thường khá điển hình với mặt tròn, đỏ, tụ nhiều mỡ ở thân mình, vùng vai, ngực, bụng. Hai tay, 2 chân teo, da mỏng, có dấu xuất huyết dưới da tự nhiên hoặc do va chạm. Lông, râu mọc nhiều hơn trước. có thể dấu hiệu bứt rứt, khó chịu, mỏi mệt, buồn nôn, nôn... do tình trạng thiếu cortisol cấp.

Điều trị người bệnh lạm dụng corticoid

Khi cần dùng lâu dài corticoid phải được bác sĩ giám sát sát để xử trí kịp thời chẳng hạn xảy ra công dụng có hại. Không nên uống thuốc đông y dạng viên tễ mà không biết thành phần. Việc ngưng dùng corticoid cũng là cả một quy trình khoa học nhằm phục hồi Chức năng tuyến thượng thận của bệnh nhân . Có thể giảm liều mỗi ngày hoặc dùng 1 ngày, ngưng 1 ngày; dùng thuốc ban ngày không dùng ban đêm để tuyến thượng thận làm việc đều đặn trở lại.

Thuốc chữa và cách điều trị Viêm Đại Tràng, benh viem dai trang có chữa khỏi được không